Reîs Cumhûrî Kurdistan u Hêndêk le Karbedestanî Komar

Yekem wêney be komelî reîs cumhûrî kurdistan , hêndêk le wezîran u karbedestanî Kurd.William Eagleton y kur ke bo yekem car em wêneyey le kitêbekey da billaw kirduwetewe le binewey nûsîwye " kabîne u karbedestanî dîke, Mihabad, Fewriyey 1946" diyare ew nasandine zor giştî ye, çunkû ew wêneye her nebê Hacî Seyd Babeşêxî Siyadet "reîsî Heyet Reysey Mîllî Kurdistan" u" jeneral Heme Husên xanî Seyfî Qazî " komek fermandey hemû hêzî kurdistan u wezîrî ceng" y têda niye.
Hêndêk le lêkolerewanî " mêjûy komarî kurdistan " amajeyan kirduwe be fire çeşnî be nêw kirdinî dezgakanî " Dewletî Cumhûrî Kurdistan" (wekû: 'Ebdulrehmanî Qasmlû, Mehmûd Mela'êzet, Newşîrewan Mistefa ) bellam wekû tir ew zanyarîyaney Necefqulî Pêsyan u William Eagleton le mer naw u jimarey wezîran basyan kirdûwe be hêndêk alugorrewe dûpate bûnetewe.
Bo wêne Menafî Kerîmî ke yekêk le helsûrrawanî here nizîkî destelatî kurdî buwe le serdemî komar, le perawêzî bîrewerîyekanî Se'îdî Humayûn da , le merr naw u pîşey karbedestan her ew zanyarîaney dûpate kirduwetewe ke katî xoy le ber dest Eagleton y nawn - rîwayetî Menafî Kerîmî yek le serçawe girîngekanî kitêbî Eagleton e, ke diyare Eagleton bo parastinî hêmnî Kerîmî le destelatî Savak u karbedestanî rêjîmî şayşanî êran u le ber mulahezey siyasî roj rastewxo nêwî nehênawe . Be daxewe lew lîsteyeş da ke le yaddaştî Menafî Kerîmî le perawêzî bîrewerîyekanî Se'îdî Humayûn da hatuwe [ duwatir lêre da bilawî dekeynewe ] dîsan narûnî heye, bo wêne denûsê : " 'Ebdulrehmanî êlxanîzade (Muhtedî) wezîrî karubarî derewe le xawenmullkanî be nifûzî şarstanî Bokan xwêndewarî dînî zor berzî hebû yekêk le endamanî helkewtuwî J.K. bû temenî nizîk 35 sall bû u le pênaw J.K da tûşî zehmetî zor hatbû" başe cêgey pirsyare çon kesêk wezîrî karubarî derewe bûbê le hîç kam le çawpêkewtine girîng u biryarderekanî serubendî komar le gell karbedestanî êran u wekî dîke nêwî niye?

Em wêneyey lêre da deybînin u wêdeçê le hewtûwî yekemî Reşemey 1324 [ hewtûwî kotayî î Fêwriyey 1946 ] helgîrabê u boyeş be têradîwî wa dellêm çunkû, 'Ebdulrehmanî Zebîhî be pêy ew zanyarîyey rojnamey kurdistan basî deka " jimarey 19, Dûşemmo 6-î Reşemey 1324 [ 25 Fêwriyey 1946 ] " birayan 'Ebdalrehman Zebîhî u Dillşad ke le pêşda wulamî azad bûnî ewanman da bû be şanazîyekî zor şewî 3 – 12 – 1324 warîdî mallî xoyan bûn u çawî bira u azadîxwayekan u kesu karyan pê rûn bû......" le jimarey 18- î kurdistan da " şemmo 4y Reşemey 1324 [23 Fêwriyey 1946],Zebîhî agadarîyekî billaw kirdûwetewe ( her bo beyanî ew şewey geywetewe Mihabad) u lewêda dellê :" supas u m'zret 'ideyek le birayan ke be teşrîf hênanî xoyan muftexeryan kirdibûm le ber memurîyetêk ke pêm ricu' kira nem tuwanî biçmewe xizmetyan u huzuren supasî bê payanî xomyan pêşkeş bikem,be hoy em çend wuşe daway lêburdin dekem. îtir bijî Kurdistanî Azad! 'Ebdulrehman Zebîhî" be we ra derdekewê Zebîhî her be derkewtinî le zîndan memuriyetî dirawetê , wate karî pê sipêrdirawe. Serçaweyekî "mêjûy komarî kurdistan" amajey pêkirduwe ke pêşewa Qazî Mihemed, me-mûriyetî da be mîrza 'Elî Rîhanî u 'Ebdulrehmanî Zebîhî [her dûkyan lem wêneye da debîndirên] bo pêwendî le gell konsûlxaney Birîtaniya le Tewrêz. Duwatirîş Zebîhî be pêy şayîdî wêneyan le zor boney dîplomatîkî girîng u u wutûwêjî siyasî da beşdarî kirdûwe.

Kesanî nêw wêneke danîşû: Pêşewa Qazî Mihemed reîs cumhûrî kurdistan, rîzî yekem le rastewe bo çep: 1. Hacî Mistefay Dauwdî , wezîrî tecaret, 2.Xelîlî Xusrewî serokî karî kurdistan, 3. Ehmedî îlahî ( Hacî Ellay) wezîrî darayî,4.Hemedemînî Mu'înî, mudîrî şîrketî Tereqî kurdistan, 5.Wehabî Bilûryan,endamî Komîtey Merkezî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan [mu'awinî hîzb],6. 'Ebdulrehmanî êlxanîzade , rawêjkar,7.Kerîmî Ehmedeyn wezîrî post u têlêgraf u telefon, 8.'Elî Rîhanî,nwênerî taybetî u rawêjkar. rîzî piştewe le rastewe bo çep : 1. 'Ebdulrehmanî zebîhî , pişknêr u nwênerî taybetî.2. Husênî Zêrîngeran (Firuher) Serokî Komele ta Oktobrî 1944,efserî komarî kurdistan u endamî heyetî hellkirdinî alla le Bokan u Nexede, 3. Seyd Mihemedî Eyûbyanî Merkezî [Tehazade], endamî Komîtey Merkezî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan (mu'awinî hîzb), wezîrî bêhdarî , 4. Menafî Kerîmî, mu'awinî Qazî Mihemed le karubarî komîtekanî hîzb, duwatir wezîrî ferheng,5.Mihemedî Yahû,le kadiranî paye berzî hukûmetî kurdistan, 6. Sedîqî Heyderî , endamî Komîtey Merkezî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan , wezîrî [mudîrî kulî] întîşarat u Tebilîxatî kurdistan.

şwênî hellgirtinî wêne : Kangay Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan , Mihabad
kat : Hewtûwî yekemî Reşemey 1324 - î hetawî / hewtûy kotayî Fêwrîyey 1946
Wênehellgir: Seyadyan yan Simayil Xanî Feruxî

Têbînî: em wêneye be spasewe le kitêbî William Eagleton wergîrawe

Mihemed Huséní Seyfí Qazí komek fermandey hemú héz u wezírí Hézí Démokiratí Kurdistan

Mihemed Huséní Seyfí Qazí komek fermandey hemú héz u wezírí Hézí Démokiratí Kurdistan


"Rrojhnamey Kurdistan jhimarey 11 , cuwarshemmo 17- y Rrébendan 1324
[ 6 Féwríyey 1946]

Nutqí axay Mihemed Husén xaní Seyfí Qazí komek fermandey hemu Hézí Kurdistan le jéjhní serbexoyí u ístíqlalí Kurdistan : Emin be nwénerí le layen hézí Hízbí Démokratí Kurdistanewe pírozey xom degell gíyaní serbazí u péshmergeyí be péshgay eqdésí jenabí Qazí Mihemed reísí xoshewístí Jumhurí Kurdistan u be hemu netewey Kurd radegeyénim........"

"Rrojhnamey Kurdistan jhimare 50, Dushemmo 6 y Jozrdan 1325 [ 27y Mey 1946]

Guzarishí jenabí Mihemed Husén xaní Seyfí Qazí wezírí Jeng u numayendey Kurdistan weku le satí geranewey xoí le Taran belléní dabú u le mítíngí rrojhí 31. 2. 1325 da guzarshí jhérwey be ítla'í 'umum geyand:
.... Pash giftugoyekí zor le etraf néhzetí démokrasí Kurdistan u Azerbayijan dawxuwaz u teqazay 5 mílyon Kurd u Azerbayijaní (ke be xwéní hezaran law u pírí mílletí qaremaní Kurd u Azerbayijan) ke salhay sal lew réye da le mile u mubarze dabún u be destyan hénawe u de muqabil íblaxíyey puc u bé me'nay hewtewaney dewlletí taran, le ber ewey ke dunya bizané ke mílletí Kurd u Azerbayijan hazir be xwén rrishtin u bira kujhí nín, u bo le demdaní írtíja' u xwén mijhe zallim u gewrekaní dinyayé ke dew réye da hezaran éftíra u buxtanyan bo saz kirdibúyn , be 33 madan be dewlletí Taran péshnihad kira ke ewe bo agadarí éwe 'eriz dekirén... "

" Hejhar,Céshtí Mijéwr,capí yekem París 1997, laperrekaní 79,80

" Heme Husén xan" kurrí "Seyfí Qazí" u amozay Péshewa bú.Píyawékí surhulí zor zelamí cawzeq u be heybet bu.Ta xuwa hez ka Kurdékí dillsoz bú.Kira buwe fermandey hézí cekdarí Komelle, be rastí le híc shité nedetirsa....."

Mihemed Huséní Seyfí Qazí le 9-í Banemerrí sallí 1283-í hetawí le Mihabad le dayik bú. Ber lewey be dillxuwazí le Komelley Jhíyaní Kurd da bibéte endam u duwatir le kongirey yekemí Hízbí Démokratí Kurdistan da bibíte endamí Komítey Nawendí,tejrubey karí nízamí hebú u efserí fexrí jhandarmerí éran bú.Le dewlletí Jmhúrí Kurdistan da Seyfí Qazí komek fermandey hemú hézí Kurdistan u wezírí Hézí démokratí Kurdistan u yek le cuwar jhenerralí komar bú.

Reísí Heyetí Míllí Kurdistan Hají Seyd Babe Shéx

Hají Seyd Babe Shéxí Síyadet reisí Heyet Reyisey Míllí Kurdistan

" Rojhnamey Kurdistan, jhimare 67 , 23-í Pushperr 1325 kishfí fi mulíy asim le hikmetí ríyazí da le mequley kmí mutesil beraberí deka be kishfíy asrarí bombí atomí le fízík u shímí da.da'í hazirim ke ew mesele muhime ba iqamey burhan be mutexesisíni firhrng teqdím bikem. Be ifitxar u shraftí kangay m'arifí Mihabad.

Elhqir Hají Seyd Baba Shéx "

"Rojhnamey Kurdistan, Jhimare 76, Séshemmo 22y Gelawíjh 1325

Tibríz 9- 5 - 1325

Aqay Hají Seyyd Baba Shéyx

Meqaleyé monderéje shoma dir ruzinameyé Kurdistané shomaré 63 [67] Yékshenbe 1325 ra ke merbùt be kishf formulé jezré asum bùd motale'e nimudem ez in kishfé shoma bésyar bésyar xorsend shpdé we teqaza darem xédmeté jénabé aqay Qazí Muhemed píshewayé mehbùbé mélí Kurdistan rifte u pes ez 'erzé slamé bendegíyé in janéb ( xodéshan mera míshénasd) ez hezreté Qazí éjaze bégíríd ke ya ba ma mokatébé koníd ta bétewaním mottelé' shewím ke formùlé jedíd keshf shodéyé shoma ta cé endazé erzésh dared we ya xodétan shexen bé Tebiríz bíyayd huzuren níz xedmté shoma éradet peyda kerdé we zémnen keshfé shoma ra berresí koním.

Doktor Mohendés Papasíyan Adrés: Tibríz , Azerbayijan Unívérsítesí"

Mírza Menafí Kerímí yekék le karbedeste pile ‌berzekaní komarí Kurdistan lew sallaney duwayída le nasandí Hají Babeshéx da núsíwíe: " serokí heyet reyse ( serokwezír) axay Hají Babeshéx , xellkí sharstaní Bokan , le serdemí rageyandiní jumhúrí Kurdistan da temení 68 sall bú. Berézí le binemalley seydekaní Zembíl bú u le karubarí sher'í da zana u karame bú, hellsukewtí legell xellik bash bú. Endamí komelley Jh.K nebú u le sallí 1324 y hetawída le gell bizútnewey neteweyí Hízbí Démokirat kewt . Le sallí 1333-í hetawí le déy Turjan mallawayí le jhíyan kird"

Tébíní : bocúní Menafí Kerímí lew yadidashtane wergírawe ke le perawézí bíreweríyekaní Se'ídí Humayún ( be zimaní Farsí)núsíuwétí. Wénekesh le rúy wéneyekí be komell sazdirawetewe ke rojhí hellkiraní allay komar 17-í dísambrí 1945 le Mihabad gírawe.

Desturí Jhimare 1159

'Unwaní nusraw bo ríyaset jumhur

Be péy desturí jhimare 1159-í 22-12-1324 Komítey Merkezí Hizbí Démokiratí Kurdistan le katékda milet bíyewé derdí dilí xowyan ya ihsasaték be nusín píshkéshí reísí jumhurí Kurdistan biken 'unwaní nusraw tenya debé : ( reísí jumhurí Kurdistan) bét.

Kurdistan, jhimare 14,cuwarshemmu 22í rí bendan 1324 [13 furíye 1946]"

Seyd Mihemedí Hemídí Mudír u Serdebírí Gowar u Rojhnamey Kurdistan

Seyd Mihemedí Hemídí mudír u serdebírí gowar u rojhnamey Kurdistan billawkerewe bírí Hízbí Démokirratí Kurdistan

Seyd Mihemedí Hemídí yek le núseraní here hellsúrr búwe le serdemí komarí Kurdistan da u be péy beserkirdinewey ew jhimaraney Kurdistan wa ‌ le layen " BinkeyJhín"ewe cap kirawnetewe u Sidíq Sallih péyanda hatúwetewe, Hemídí 51 wutar u wergérrawí téda billaw kirdúnetewe. Díyare ew radeye zíyatirísh deka eger miro núsínekaní le jhimarekaní gowarí Kurdistan u jhimare bizerekaní rojhnamey Kurdistan le ber caw bigré. Bedaxékí zor giranewe le ser jhíyan u beserhatí Hemídí le pash rúxaní komar zor kem núsrawe. Hemídí le rékewtí 1979.02.27 le sharí Sine kocí duwayí kirdúwe. Em wéneye debé le serubendí duway hellweshaní komar bé.

* Tébíní wéne u zanyarí lemerr rékewtí kocí duwayí Seyd Mihemedí Hemídí be spasewe le " capkrawewey rojhnamey Kurdistan, amade kirdiní Refíq sallih, Sidíq Sallih, pirrojhey hawbeshí Aras - Binkey Jhín, Hewlér+ Silémaní sallí 2007 " wergírawe

Kirékaran u Serokí Bungahí Capxaney Kurdistan

Kirékaran u Serokí Bungahí Capxaney Kurdistan

Em wéneye le hewshey " Capxaney Kurdistan " le Mihabad gírawe u lewaneye rojhí kiranewey capxane wate 20-í Befiranbarí 1324 hellgírabé. Kesekan rízí pishtewe le rastewe bo cep :1.Mistefa Eyúbí.2.'Ezízí Nanewazade [duktur 'Ezízí Jhíyan y duwatir], 3.Hashmí Kakaxazade [Hashmí Kakaxay],4.Rehímí Ye'qúbí,5.'Ebdullay Debibaxí,6.Rehímí shem' efirúz, rízí dúyem le rastewe bo cep: 1.Rehmaní Rzigeyí,2.Huséní Feqézade [Mírza Huséní Kelbérezaxaní],3.[daníshtú] Mutelíbí Shéxmihemedí,4.[ rawestaw] Se'ídí Zergeyí [huruf kokerewey capxane],5.[ rawestaw] Yosfí Ewramí, dú kesí le péshewe le ser kursí daníshtún, le rastewe bocep: 1.Sedíqí 'Elayí, 2. Qadirí Muderesí serokí Bungahí Capxaney Kurdistan, le damezréneraní Jh.K
ew kesaney péshewe le rastewe bo cep: 1.Mihemedí Shapesndí, endamí calakí Jh.K , 2. Biraymí Kerímí [biraymí derzíyan]
Ew wéneye giríngíyekí taybetí heye.,Jéjhní kiranewey "Capxaney Kurdistan" u billaw búnewey rojhnamey "Kurdistan" beyekewe kirawe u lew bareyewe rojhnamey Kurdistan le jhimarey 3-í xoyda [Dúshemmo 24-í Befiranbarí 1324 = 15-í Jhanwíyey 1946] denúsé: " Jéjhní kirdinewey
ídarey rojhnamey (Kurdistan) rojhí 20/10/24 satí 5 pash níwero le ídarey rojhname u kowarí "Kurdustan" be minasebetí kirdinewey ídare u bilawkirdinewey hewel jhimarey rojhnamey Kurdustan jéjhnékí be shewket gíra.'Ulemayay 'elam we'ezay hízbí Démokrat u nwéneraní tebeqatí Kurdustan u tujar u muhteremíní Mihabad u zor le axayaní [a]traf lem jéjhne da huzúryan bú, le péshda jenabí Hají Babashéx be nutqékí kurt jelesey ífíttah fermú le zímin da le jenabí axay Qazí Muhemed reyísí Hízbí Démokrat u písheway mílí u díní Kurdustan zorí temjíd u tehsín kird u fermúy:" wijúdí wí bo me xinímte u her ew detuwané keshtí Kurdustan be néw shepolí síyaset da bigeyénéte sahíl. Le duway ew,axay seyíd Muhemedí Tehazade mu'awíní Hízbí Démokrat le layen písheway mu'ezemewe xeyre meqdemí be jenabí Hají babashéx u sayírí muhteremín ke le jelese huzúryan bú ízhar u mubarkbadí kirdinewey ídarey rojhnamey le hemwan kird u: 1- axay Qadirí Muderesí be serokí bungahí capxane u axay 'Elí Xusrewí be mudírí daxlí capxane mu'erifí kird.2- axay seyíd Muhemedí Hemídí be mudír u serdebírí rojhname u gowarí Kurdustan nasand.Le pash wí axay seyíd Muhemedí Hemídí , pash ewey xeyremeqdemí be jenabí axay Hají Babashéx 'eriz kird u meratibí teshekur u supasguzarí xoy be huzúrí 'ulmay 'elam u seraní hízbí u muhteremín geyand u utí: Rojhí bístemí mangí Befir nbar "Dey mah"-í 1324 rojhéke ke estérey xoshbextí Kurd hatote direwshín le netíjey koshishí jewananí be xíret u píraní sahéb tedibír tuwaníyan capxaneyekí wa ke bituwané degell capxaney sharaní gewre beraberí bika bikrrín u le (Mihabad) ke umédewarim le maweyekí kemda bibéte hewell sharí taríxí Kurdustan wekarí xeyn.éme ke sallha u bellkú qernhaye arezúman dekird ke rojhé bituwanín be zimaní shíríní Kurdí ke detuwaní degel zíndútirín zimaní dunya beraberí bika bixwénín u binúsín u xawení metbú'at u ínítsharat bín. Rastí em arezúwe bo éme xeyalí bú u bawerman nedekird rojhé bituwanín bíhéníne heyízí 'emel , welí heqt'ala merhemetí fermú xeyalí mihalí émey súretí 'emelí be xoy poshí.Hewel jhimarey Kurdustan cap u billawkirawe " be her yek le huzar 1 nusxe rojhname péshkesh kira"éme ke ta cend sall lemewber híc íxtíyaratman nebú u hetta líbas deberkirdin u julaneweman be des xoman nebú ésta behemdalla bend bendí zinjírí esartman pisand u tewawí umúrí Kurdistan be destí xomana ídare dekeyn. Eweta ewro jéjhní kirdinewey ídarey rojhname u gowar u bilawkirdinewey hewell jhimarey (kurdustan) man girtuwe u ísbat dekeyn ke Kurd hercende duwelí ístí’marí bo nabúdí éme [.[. we qurbaní madí u me’newíyan dawe u dísan deyden hergúz namirí u em mufeqíte be hezretí axay Qazí Muhemed serokí Hízbí Démokrat u pésheway mu'ezemí Kurdustan u jenabí axay Hají babashéx serokí dewlletí xudmuxtarí Kurdustan tebrík péshkesh dekem, u péshkewtí tewawí birayaní hízbí u karkeraní capxane le xuda dexuwazim. Le duwayída bem tertíb éhsasat nwéndira......... 4. axay Sedíqí Heyderí beyanatékí muheyíjí kird u aferíní lé kira. Lem ane da ke huzar le néw shadí u cepllerézanda xerqí shadí bún cira birq hell bú u capxane destí kird be kar kird we huzar bo dítiní capxane bang kiran deste deste axayan destgay capxaneyan díden kird u jéjhn satí 7-í pash níwero tewaw bú. "
jéy serinje ke duway kiranewey capxane u billawbúnewey gowar u rojhnamey Kurdistan sharomendan deste deste cúne dídeníyan u barbúyan kirdún. Kurdistan le cend jhimarey xoyda nawí ew kesane u birrí yarmetíyekeyaní billaw kirdúwetewe.

Tébíní: em wéneye: mírza Huséní Kelbé Rezaxaní dawíye be lékolerewe Seyd Mihemedí Semedí u ewísh le wergérawí Kurdí kitébekey Eagleton da billawí kirdúwetewe. Binkey Jhín - Aras bergí pishtewey capkirawewey zorbey rojhnamey Kurdistan yan bew wéneye razandúwetewe, bellam nawí picúkí yek le karkeraní capxaneyan be helle núsíwe.em wéneye be sipasewe lewan wergírawe.


Em nusxeyey wéney mudir u kirékarani Chapxaney Kurdistan ke zor le nusxey yekem rùntire be sipasewe le 14-i October-i 2009 le albomi beréz Pollay Nanewasade de Facebook da, wergirawe

Níshaní "Wezartí Ferhengí Dewlletí Jumhúrí Kurdistan"

Lékolerey mandúyí nezan,dostí kockirdú Mehmúdí Mela'Ezet katí xoy ke le berayíyekaní sallaní 1990 kanda zor be gurr karí le ser ew bellganey komar dekird ke "Heme Reshíd xan" u mírzay bewejí , Mírza Mihemedemíní Mengurrí parastibúyan, birryarí bo nededra ci nawék bo karekey hellbijhéré , gelo wekú karí péshúy néwí biné "Komarí Míllí Mehabad" u le biní binúsé "Name u Dokumént" yan shitékí díke. Min serinjím bo ewe rakésha ke le yekék le kitébekaní Husénqulí Pisyan da wéney tablloy wezaretí ferhengí " Dewlletí Jumhúrí Kurdistan" cap kirawe. U benaw kirdiní ew bellgane wekú "Dewlletí Jumhúrí Kurdistan, name u dokomént" nek her pisht bestine be bellgeyekí resen, bellkú níshaneyekí wefadaríshe be tékosheraní ew ezmúne ke bé emlaw ewla awatékí ewtoyan le méshkí dabúwe.Kak Mehmúd be qisey kirdim u ew nawey bo kare benirxekey hellbijhard.
Ew shíkirdinewe kurte bew mebeste bú billém ,egercí le seretawe ew nawe u gelék nawí díkesh bekar hatún,bellam serderkirdiní yekjarekí le néwerokí ew ezmúne be péy sened u bellgekaní - ewendey mawinetewe u leber dest dan -, nek be péy ew namílke u kitébaney begwérey selíqe u bocúní núserekanyan núsrawin , héshta rége dehéllnewe bo lékdanewey fire ceshine. Hewíréke aw zor deba.

Tébíní: wéney serewe yekmjar le kitébí Husénqwillí Pisyan , "Ez Mehabadé Xúnín Ta Keranéhayé Eres "da cap kirawe u ,Mehmúdí Mela 'Izetísh, pisht bergí capí yekemí bergí dúyemí "Dewlletí Jumhurí Kurdistan" ,bergí dúwem,Weshanxana Apek u Mehmúd Mela 'Izzet, Stokholm 1995"-í pé razandúwetewe