Mîrza Mihemed emînî mengurî rûnakbîr u dûrbîn
Mîrza Mihemed Emînî Mengurî wekû hawkarêkî jeneral Heme Reşîd Xanî Qadir Xanzade lew serubende da ke xan fermandey Hêzî Bokan u menteqe le Sera buwe, dewrêkî serekî gêrawe le nûsînî name u wulamdanewey ew pêwendîyaney le gel Heme Reşîd xan kirawin.Mehmûd Mela 'ézzet le seretay bergî sêyemî"Dewletî Cimhurî Kurdistan,Name u Dokumênt" da be dûrudrêjî basî çawpêkewtinî xoy le gel Heme Reşîd xan u be dest xistinî belgekanî ew serubendey ke xan le Sera buwe deka u dewrî Mîrza Mihemed Emînî Mengurî lew pêwendiye da cext dekatewe.
Be xoşiyewe Mehmud Mela 'ézzet le salî 1999 le Swêd tuwanî beşî yekemî destxetî Mîrza Mihemed Emînî Mengurî "Beserhatî Siyasî Kurd le 1914 Heta 1958" bilaw bikatewe.Lew Kitêbe da Mengurî zanyarî ewto sebaret be ezmûnî Komarî Kurdistan bas deka ke ta ewdemî nek her komelî kurdewarî begiştî, belkû tenanet hêze siyasiyekanîş pêyîan ne dezanî.
Emin pêm waye dûrbînî Heme Reşîd xan u Mîrza Mihemed Emînî Mengurî bo parastinî beşêk le belgekanî komarî kurdistan le helumercî nalebar u naasayîda u hewil u têkoşanekanî Mehmud Mela 'ézzet bo saxkirdinewe,rêkpêdan, le ser nûsîn u bilaw kirdinewewî ew belgane xizmetêkî ewende gewre ye ke wecî em serdeme u dahatuy kurd bo hemîşe debê le çawî dabê u le bîrî neka.
Têbînî: em wêne ye le kitêbî " Dewletî Cimhurî Kurdistan, Mehmud Mela 'ézzet,bergî sêyem, Stokholm 1977" wergîrawe
Namey Pêşewa Qazî Mihemed bo Jeneral Mayor Heme Reşîd Xanî Qadir Xanzade Fermandey Hêzî Bokan u Menteqe le Sera
Têbînî:Em bellgeye le kitêbî :"Dewletî cimhurî Kurdistan, name u dudokumênt,Mehmud Mela 'ézzet bergî yekem,Swéd Azarî 1992 wegîrawe
Jeneral Mayor Hemereşîd Xanî Qadir Xanzade Fermandey Hêzî Bokan U Menteqe Le Sera "
Rojnamey Kurdistan, jimare 32 ,şemmo 17-i Xakelîwey 1325/ 7 Awrîl 1946
Hatin rojî 1325.1.16 cenabî Hemereşîd Xan serkirde u qayidî berzî Kurdistan ke 25 sale le rêy azadî Kurdistanda berberekanî deka u lew, rêgayeda zorî meynet kêşawe warîdî Mihabad bû.Le wextî warîd bûnî da le layen komîtey merkezî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan pêşwazî lêkira u degel îhtîram u selamî nîzamî le kangay hîzb dabezî. bexêrhatinî dekeyn u serkewtinî wî le xuda dexwazîn."Têbînê em wêneye be sipasewe le govarî Mahabad jimare 40,Pûşperî 1383-î hetawî wergîrawe
Hamîdî Mazûçî Reyisî Dîjbanî Nawendîy Mihabad
Seyd Mihemedî Hemîdî "mudîr u serdebîrî rojname u Gowarî Kurdistan"[Kurdistan, jimare 69, Yekşemmu 30 Puşper 1325 = 21-î Juyey 1946î zayînî] awa basî rûdawî kujranî Serpolî 2 Mihemedî Nanewazade deka: " Serpolî du Mihemedî Nanewazade şehîdî régay nîştman ... çilonetî şehîd bûnî merhumî Nanewazade le hidudî mangék dabû le layn Wezaretî Hézî Kurdistanewe karî dirabùye ke le Seqiz biménétewe ke le heml u neqlî xuwardemenîda bo ew serbazaney ke le Bane u Serdeşt dadenîşin le layen Hézî Kurdistanewe muhasre kirawin u neyan dehéşt le leşkirî Seqizewe xuwardemeniyan pé biga çawedérî bika.Rojî Dûşemmu 25.04.24be axay Hamîdî Mazûçî reyîsî Dijbanî Nawendî Mihabad ke ewîş le Seqiz debé destùr deda ke degel jimarék maşén ke hellgirî xuwardemenî bo serbazan bûn bo Bane u Serdeşt biçét u her ew roje bo xoşî be firroke bu ew mellbendane derwa u ew şewe deçéte Serdeşt u beyanî rojî Séşemmo 25.04.25 degerétewe Bane u firroke lewé denîşé u lewé dîsan axay Mazûçî debîné u destµrî dedaté ke maşéne xuwardemeniyekan bigeyénéte Serdeşt u zor dest u demî yek dîke maç deken wekî de dillî hawéjrabé ke çend demékî dîke jiyanî pirr îftîxarî duwayî dét xudahafîzîyekî gerym le axay
Hamîdî Mazuçî deka u satî 21 be frroke bo lay Seqiz helldefré daxî giranim paş çend demék firroke ke le nizîk Kelî Xan le şîwék da le nizîk dé Sunc ke le déhatî Bane ye firrokeke çend sermequlat deda u awirî té ber debé firrokeçiyeke be çetrî necat xoy berdedatewe u çunku çetrekey nîwe awale buwe serî şikawe u sedî newed le merg nizîke bellam Nanewazade mawey nebù be çetir xoy necat da u degel firrokeke berbotewe u her dûk pékewe sûtawin le duway çend demék qeziye be axay Hamîdî Mazuçî xeber dedré ewîş déte cégay beserhat u ew serkirdeye ke se'aték lewey péş dest u demî yektiryan maç dekird debîné ke awrî nîştiman perstî le dillyewe bilésey sendùwe xoy u firrokekey sùtandùwe xéra be dare meyt leşî ew şehîde helldegrin u deybene şarî Bane lewé dey şon u le kifniyewe depéçin u de sindùqî denén u dey hénin bo Seqiz u lewéş ra be maşénékî 'idey Seqiz be muşay'etî yek nefer serwan u dù nefer girweban be Miyanduwaw da bo Mihabadî berré deken cenaze se'atî 7)î nîweroy rojî 25.04.26 le katékda le hudùdî de hzar kes le tebeqatî cwé cwé be péşwazewe çûbûn u be taybetî wezîrî Héz u jimarékî zor le xellkî şarî u serkirdan çend kîlomîtir be maşén çûbûne péşwaz geyişte Mihabad u be îhtîramatî nîamî be xiyabanî Qazî u Wefayî da herektî pé dira u le Qebristanî Mela Camî be xak espérdira..."
'Elî Begî şêrzad Fermandey Hêzî çillî 5-î Nawendî
Têbînî: wêneke le kitêbî "Pîşway Bîdarî" u belgey destxetî 'Elî begî şêrzad le kitêbî "Dewletî Cimhurî Kurdistan,name u dokumênt, Mehmud Mela 'ézzet ,bergî duwem Stokholm 1995 wergîrawe
Nutqî Zêro Begî Behadurî le cêjnî serbexoyî u nasandinî Pêşeway Kurdistan le Balanîş 26-11-1324" Rojnamey Kurdistan jimarey 24 [çuwarşemo 22-î Reşemey 1324-î hetawî/13-î Marsî 1946-î Zayînî] rêportajêkî sebaret be " xitabe u eş'arî ke le cêjnî (Zêro beg ) le dey Balanîş xwendrawetewe le jerewe bu aqadarî xwenere xoşewîstekan denûsré:" billaw kirduwetewe. Le jimarey 23-î kurdistan da [ çuwarşemmu 15-Reşeme 1324/6 Marsî 1946 ] rojî bereweçûnî ew cêjne bas kirawe ke 26 -11-1324 da buwe. Emeş wutey Zêro Begî Behadurî u bo hasantir xwêndinewey bê hîç destwerdanêk be rênûsî em serdememan nûsîwetewe:" Nutqî zêroy behadurîBirayanî 'ezîz u yoldaşanî hem weten, ewelen ême ew ceşnî azadî le bo 'umûmî miletî Kurdistan u Azerbaycanî u azadî xwahan tebirîk ekem.duwemîn ey birayekanî 'ezîz qisey babûbapîrane ke fermuwyane estandinî azadî hasane, emma ragirtinî zor şerte.Belê ême ke ehlî Kurdistan u Azerbaycanîn feqet debê wetenî xoman zor çak rabigrîn we le rêgay wetenî xoman be mirdin hazir bîn u xwênî xoman le sinûrî wilatman birêjîn we azadî xoman nedeyne bêganan.êwe bo xoşû gwêw lê bû ke nutqî axay Pîşewerî pêşeway Azerbaycan le rojnamey xoyan munteşryan kirdibû.Ew nutqeman lewêwe xwêndewe meqsûdyan waye ke miletî Azerbaycanî 'umûmî tehtusîlah pêkewe destî mewafeqet we murafeqet bigirin le bo xatirî ragirtinî memleketî xoyan ke dûbare neydeynewe destî îrtîca'an. Ey birayekanî 'ezîz fikir u zikirî îrtîca'an waye ke dellên ewro ya sibhey quşûnî şûrewî le wullatî Azerbaycanê hereket deka we derdekewê der, wullatî Azerbaycanê dîsan lebo me debê, bes madamêkî waye debê êmeş hazirî cengî bîn, ew cengey naweyne wullatî xoman, belkû baweyne wullatî dujmnî, lew xuşûse da zîrekî we çalakî pêdewê.Wêstaş xwahiş dekem werin ey cema'etî hazrîn lew meydane da pêkewe sê kerret swêndî bixoyn ke dujminman bê bizanî paşî ew rojey neçîne bin barî îrtîca'an, swêndman be quranî muqedes u swêndman be încîlî muqedes u swêndman be şerefî allay muqedesî ke eroke be destî xoman hellda,ebeden teslîm be dujmn nebîn we wetenî xomanîş teslîm nekeyn, we le bo kewtinî allay xoman hîç razî nebîn ,her emrekî le terefî Pêşeway Kurdistan Cenabî Qazî Mihemed sadir bibê be malû be canû be ruh we semîmî qelbî îta'etî bikeyn.Swêndî duyem waye ême degel birayekanî azerbaycanî le xeyrî îtîhadî we refaqet hîç muxalefetman le mabeyn da nebê. Swêndî seyum wabê ke ew dewletêkî lebo me komegî kirduwe u êmey le bin çengalî zulmî derhênawe takû dinya heye êmeş degel wan heyne, hîç le jêr fermanî wan weder nakewîn , fikir u xeyalman nabê ke bê emrî degel ewan bikeyn.Hura be selametî jeneralîsmus Stalîn Hura be selametî Orduy Sûr ke dinyayan azad kird ,hura be selametî cenabî axay Qazî Mihemed Pêşeway Kurdistan hura be selametî azadxwahan". Hêndêk serçawe bas lewe deken hêrşî "Zêro Beg" le wute kurtekey da le rojî 2-î Rêbendan bo ser "Seyd 'Ebdulla Efendî" rastewrast be diney rawêjkaranî şûrewî karubarî kurdan buwe, ew pêdahelgutine aşkirayey şûrewî le layen "Zêro Beg"ewe lew wutey rojî hellkiranî alla le " Balanêş" pêşkêşî kirduwe ta radeyek ew boçûne dadegrêtewe ke leber rikeberayetî nawçeyî le gell sadatî Nehrî,boçûnî nadostaney şûrewiyekanî le ast "Seyd 'Ebdulla Efendî" qostuwetewe u ewey nedebû le rojêkî mêjûkird da bîlê gutuwiye.Cêy sernce , wa derdekewê duwatir Pêşewa tuwanîwye kêşey nêwan "Zêro Beg" u " Seyd 'Ebdulla Efendî" be la da bixa, yan nermî katewe, boye her dûkyan lew desteyey nwêneranî Kurd da bûn ke sê mang duway 2-î Rêbendan çuwete Tewrêz u peymanî " yeketî u birayetî" le gel Azerbaycan îmza kirduwe. Bûnî "Seyd 'Ebdûlla Efendî" lew heyete da rastiyekî dîkeş der dexa ke rawêjkaranî şûrewî le ber xoşewîstî u helkewtî komelayetî " Seyd 'Ebdulla Efendî" hem le Mihabad u hem le melbendî Dize u Mergewer neyan tuwanîwe le siyasetî kurdî derhawên.
