Nasandinî Qedrî Cemîl Paşa Le Layen Rojnamey "Kurdistan"ewe

Nasandinî Qedrî Cemîl Paşa Le Layen Rojnamey "Kurdistan"ewe "

Kurdistan,Jimare 92, Pêncşemo 11-î Rezberî 1325 /5-î Oktobrî 1946

Qedrî Beg Cemîl Paşa Piyawêkî Nîştmanperwerî KurdQedrî Beg Cemîl Paşa le binemalêkî zor gewerey Kurdî Diyarbekire.Ew binemale têgira destêkî balayan buwe le karubarî Kurdayetî da.Qedrî Beg le salî 1892-î Mîladî le şarî Diyarbekir ke yekêke le şaranî Kurdistanî Turkiya le dayik buwe. Le temenî 16 salî da bo xwêndin çote Estembul ke ew demî paytextî hikumetî 'Usmanî bû.çendêk le lîse ( medresey mutewesîte)y Estembul u dû salîş le medresey felahet da xwênduwiye. Le salî 1911 ye'nî le temenî 19 salîda Qedrî Beg debînê ke ew netewaney le jêr alay împiratoriyetî 'Usmanî da dejîn wekû 'Ereb , Ermenî,Arnawud (Albanî) xerîkn bo rizgarî xoyan têdekoşin u bo ew amance komel u ehzab teşkîl deden.Ewîş be rahnimayî derûnî pak u hestî mîllet perwerî degel çend muhesilêkî Kurdî dîke be rehberî u îrşadî Mamosta Xelîl Xeyalî Mutkî Komelî (Hêvî) yan saz kird. Amancî ew komele wekû le hemû kes aşkiraye serxistin u pêş xistinî karubarî netewey Kurd bû.Qedrî Beg le salî 1912- 1913 le şarî Lozan ke meşhûre xerîkî xwêndinî îlmî sosyolojî ( 'îlmî îctîma') u pêdagojî ( te'lîm u terbiyet) buwe, bewhaleş destî le fe'aliyet u koşişt bo rêgay necatî qewmekey hel negirtuwe u le gel dû amozay xoy Ekrem u şemsedîn u şexsêkî Babanî meşhûr be çayî u Selîm Dersîmî likêkî Komelî (Hêvî) yan le Lozan damezrand u destyan be nasandinî netewey Kurd kird be gelanî gîtî.Salî 1914 ceng dest pêkira, Qedrî Beg u awalekanî ke zaniyan hikumetî Swîs rabîtey xoy degel dewletî 'Usmanî qet' deka u hat u ço le ber şer pekî dekewê mecbûren geranewe Turkiya.Le Turkiya Qedrî Beg daxlî hêzî 'Usmanî bû, kira be efserî îhtîyat , çunkû arezuy bû biçête naw 'eşîretî Hemîdî [!] u le nêw ewanda xerîkî fe'aliyetî bé, le qismetî suware nîzamî 'Usmanî da xoy damezrand u çuwe naw ew 'eşîrete, belam çunkû lew kate da hestî nîştman perstî le nêw Kurdanda be taybetî le nêw ew 'eşîrete da zor kem bû u le layêkî dîkeşewe 'Usmaniyekan Kurdanyan be nawî dîn, cîhad u xeza helxeletandibû, koşiştî Qedrî Beg bê sûd bû, neytuwanî karêkî hênde be kelik encam bida.Duway ceng Qedrî Beg degel Duktur Fuwad u Babî Tujo ( wekîl Mihemed Efendî) Hîzbî Istîqlalî Kurdistan yan damezrand _ le salî 1921- 1922 şêx Mehmûd hikumetêkî Kurdî le 'êraq damezrandibû, le teref Hîzbî Istîqlalî Kurdistan Babî Tujo yan narde lay şêx Mehmûd bo rêk xistinî îrtîbat belam her wa bê netîce gerawe.Qedrî Beg degel merhûmî şêx Se'îd le 'eleyhî hikumetî Turkiya înqîlabî kirduwe.Wekû dezanin seranî ew înqîlabe le teref hikumetî Turkiya î'dam kiran,belam Qedrî Beg be 'amîlî zor semere u seyr le î'dam kiran rizgar buwe.Ekrem Begî amozay 15 sal hebs u xoşî bo Izmîr teb'îd kira, le salî 1926 da gerawe Diyarbekir, ema le ber sextgîrî u tengetaw kirdinî Turkekan xoy pê ranegîra u rùy kirde Sûriya u têkelî Komelî Xoybûn bû ke Memduh Selîm u cema'etêkî tirî Kurd le Sûriya sazyan kirdibû.Komelî Xoybûn teşkîlatêkî betînî le hêzî Ihsan Nûrî Paşa le Ararat da hebû u le salî 1930 ke Turkekan hestî bûnî ew komeleyan kird u bo têkdanî kewtine koşişt , Qedrî Beg le gel cema'etêkî hawbîrî xoy bo îltîhaq be Ihsan Nûrî u şer le gel Turk le Sûriya derkewtin u geyştine çiyakanî Mardîn belam, bê destelatî Kurd beramber hêzî be çekî Turk u yarmetî dewletekanî tir be Turk bûne hoy pîroz nebûnyan.Agirî şorişî Ararat kûjayewe u zoryan ke rizgar bûn rùyan kirde êran. Tenha le Sason le jêr emrî 'Ebdulrehman Axay 'elî Yonisî ta beynêk şorişî Kurdekan payedar bû. Qedrî Beg ke gerawe Sûriya, Feransewiyekan be qisey Turkan teb'îdiyan kird.Le paş geranewey bo şam dîtiyan karî aşkirayan pê nakirê le ber ewe kewtine kar kirdin be nihênî. Ke dîtiyan komelekanî Kurd le Turkiya u 'êraq u êran u Sûriya her yêkêk be arezû u îştîhay xoy kar dekat, be bê ewey rabîteyek u ya amancêkî muşterek le beynyan bibê hîzbêkyan damezrand bo yek kirdinî amanc u hewil u têkoşînî ew hemû komelane.Le paş ewey ke Hîzbî Dêmokiratî Kurdistanî êran damezra, hîzbekey xoyan le naw bird u yek ser îltîhaqî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistanî êranyan kird.Herçend xizim u kesî Qedrî Beg hebûn le Diyarbekir, hemuyan le paş milk u mal musadere kirdin derbederî wulatan kirawn , u ewaney le Turkiyaş mawin her yêkî le şarêk îskanî îcbarî kirawin.Qedrî Beg le gel eweş ke le 'umrî 54 salî daye u sîhetî zor başe belam, le ber kwêrewerî u derdî serî hemû ser "

Têbînî: nûsraweke lêreda tewaw debê u wa derdekewê paşmawey le jimarey 93 yan jimarekanî duwatir da çap kirawe ke be daxewe ta êsta ew jimarane nedozrawnetewe.Bilêy lew jimaraneda basî serdanî Qedrî Cemîl Paşa le Mihabad nekirabê?

Qedri Cemîl Paşa Le Mihabad 21-28î Xermananî 1325/13-21î Sêptambirî 1946

Qedri Cemîl Paşa Le Mihabad 21u28-î Xermananî 1325/13-21-î Sêptambirî 1946

Be palpiştî kitêbî bîreweriyekanî Qerdî Cemîl Paşa "Dozî Kurd" be tewawî rûn debêtewe ke le nêwan 21 u 28-î Xermananî 1325-î Hetawî [13-21 Sêptambirî 1946î Zayînî] le Mehabad buwe.Lem wênaney serewe da ke yekemyan be sipasewe le kitêbî "Négahî be tarîx Mahabad,Seyid Mihemedî Semedî" u ewî xuwarewetir be sipasewe le kitêbî "Jiyan u Beserhatî 'Ebdulrehman Zebîhî,'Elî Kerîmî"wergîrawe le nasandinî kesî şeşemî danîştû da ciyawazî heye.Rêzdar Semedî nûsîwye Hacî Kake Rehmanî Sergîz u Rêzdar Kerîmî nûsîwye [kak] Hemzey Nelos.Yarmetî biken bo nasînewey em kese.Ew wêneye debê rojî duwemî dîdarî Qedrî Cemîl Paşa le Mehabad wate 22-î Xermananî 1325-î Hetawî helgîrabê

Wêney pêşmergey Komarî Kurdistan u Fêdayiyekanî Hukûmetî Neteweyî Azerbaycan be yekewe

Wêney pêşmergey Komarî Kurdistan u Fêdayiyekanî Hukûmetî Neteweyî Azerbaycan be yekewe
‌ Wêney hêndêk fermande u pêşmergey Komarî Kurdistan u efseran u fîdayiyanî Hukûmetî Neteweyî Azerbaycan.Be daxewe agadariyekman sebaret bem wêneye be destewe niye.Tikaye be pêy îmkan yarmetî biken bo nasînewey kesanî nêw em wêneye,şwên u kat u boney helgîranî.
Têbînî: em wêneye be sipasewe le malperî 21-î Azer wergîrawe

Jeneral Mayor Mihemed Husênî Seyfî Qazî

Jeneral Mayor Mihemed Husênî Seyfî Qazî



Têbînî:Em wêne ye be sipasewe le kitêbî "Asraré Muhakméyé Qazî Muhemed we Yaranş", gérdawerî u tercume:Muhemed Réza Seyfé Qazî,çapé dowom 1380" wergîrawe u le binî nûsîwe "pêşwazî le hatinî Mîr Ce'fer Baqirof bo Tewrêz.Muhemed Husênî Seyfî Qazî be nîşaney x diyarî kirawe"Emin pêm waniye em wêneye pêwendî be hatinî " Baqrof " ewe hebê,çunkû ew le serdemî destelatî Hukûmetî Azerbaycanda nehatuwete Tewrîz,belkû wekû mêjûnûs Cemîl Hesenlî bas deka salî 1941 çuwete Tewrêz.Ew wêneye debê le boneyekî dîkey be pîlewe çûnda helgîrabê,tikaye êweş hewil biden bo bedesthênanî zaniyarî le ser em wêneye u agadarman kenewe. Ew kesey le lay rast demùchawi diyare u le gell kesék ke shapoy be desteweye dest lék dedatewe we Dr.Selamùllay Cawid weziri néwxoy Hukùmeti nishtimani Azerbaycan deché.

Hemedemîn Xanî Bane u Mihemed Xanî Danîşwer

Hemedemîn Xanî Bane u Mihemedxanî Danîşwer

Lay rast Hemedemîn Xanî Qadir Xanzade biray jeneral mayor Hemereşîd Xan.Lay çep, Mihemedxanî Danîşwer biray Ehmed Xanî Farûqî Em belgeyey xuwarewe dukomêntî jimare 363î bergî duwyemî kitêbî:Dewletî Cumhurî Kurdistan,name u dukumênt, Mehmùd Mela'ézzet "e.Ew nameye Ehmed Xanî Farûqî bo Hemereşîd Xanî nûsîwe u basî Mihemed Xanî Danîşwer u çend kesî dîkey têdaye



Têbînî:wêneke be sipasewe le Govarî Mihabad jimare 60,Reşemey 1384-î Hetawî wergîrawe

Hêmin Le Tewrêz

Hêmin Le Tewrêz

Têbînî:be sipasewe em wêneye le Govarî jimare 73-î "Mahabad" wergîrawe ke ser bergî ew jimareyey pê razawetewe.Hêmin be Farsî şé'rêkî le ser wêneke nûsîwe ke dekrê wek bîreweriyek bo dostêkî xoy nûsîbê :"êsta ke bedaxewe mùy ser u rûm berew sipî bûn deçin u çirç u çollêkî zor le ruxsarm da peyda buwe her katêk çaw lew wêneyey xom dekem ke yadgarî tafî lawênî u rojgarî kamranî mine,henaseyek heldekêşim u em şê're le bin lêwan delêmewe: Pîr bûm lem kone deyre da , ey lawetî le kwèy yadit bexêr bê. em wêneyem le Banemerî salî 1325 le temenî bîst u pênc salî da le yekêk le 'ekasxanekanî şarî Tewrêz kêşawe,ewd emî hêşta jiyanî hawserîm dest pênekirdibû u selt bûm u taqe yadgarî serdemî xoşbextî u lawetî mine - 20/12/1334 Mihemedemînî şêxulîslamî

mekêşe le xora em nexşe nexş dekey ey neqaş
xwên degirî eger ser le ehwalim derbhênî
çi pêwîst deka le duway min em tîmsale
felek çî le gel xom kird ta bîka legel tîmsalim

Hêmin,Péshewa Qazî Mihemed,Hejar

Hêmin,Péshewa Qazî Mihemed,Hejar



Em -wêneye debê le kotayiyekanî mangî Sermawez yan Befranbarî 1324-î Hetawî kêşrabê, çunkû le zemîney wêneke da befir be zewiyewe diyare.Lew wêneye da be pêçewaney wêney pêşû Hêmin de bergî ferengî u hejar de cilubergî kurdî da debînîn.Yarmetî biken bo dozînewey rêkewt u şwênî helgîranî wêneke.

Têbînî: em wêneye yekem car le dîwanî Hêmin "Tarîk u Rûn " salî 1974 bilaw buwetewe.Ew nusxeye le kitêbî "Pêdaçûnewe, Kerîmî Hîsamî,Swêd 1996" wergîrawe