Jeneral Mayor Mihemed Husênî Seyfî Qazî Wezêrî Hêzî Dêmokiratî Kurdistan Le Serdanî Bako

Jeneral Mayor Mihemed Husênî Seyfî Qazî le Bako.Em wêneye le yekêk le seferekanî Seyfî Qazî bo Bako helgîrawe. Be pêy nûsînî Eagleton duwayîn seferî Seyfî Qazî bo Bako le mangî Novambirî salî 1946 da buwe. Tikaye eger zaniyarî ziyatirtan sebaret bem wêneye dest dekewê agadarman ken.

Têbînî : em wêneye be sipasewe le govarî Mihabad jimarey 58,Befranbarî 1384 wergîrawe,belam ew zaniyariyey le mer wêneke nûsrawe "Heme Husên Xan Seyfî Qazî,Hemedî Mewlûdî le axirîn seferî Bako da" rast niye, çunkû Hemedî Mewlûdî ew demî le Bako nebuwe u zor duway helweşanî Komar çûwte Bako.

Basî Serdanî Mihabad Le Ziman Qedrî Cemîl Paşa Xoyewe

Seferî Qedrî Cemîl Paşa Bo Mihabad u Serdanî Komarî Kurdistan

Qedrî Cemîl Paşa le kitêbî bîreweriyekanîda [ Dozî Kurdistan] be nawî xuwastemenî Zinar Silopî ke yekemcar le salî 1969 be zimanî Tirkî le Beyrût bilaw buwetewe, basî seferî xoy bo Mihabad u dîdar le gel Pêşewa Qazî Mihmed u karbedestanî komar deka.Ew denûsê duway heşt roj be suwarî wulax u be pêyîan be rêgey Silêmanî da xoy geyanduwete nawçey ber destî Hêzî Kurdistan le Bokan, lewê çuwete lay Podpolkovnîk Mistefa Xoşnaw u, ew le gel xoyda birduyete serdanî cebhey hember hêze êraniyekan, paşan be yekewe be otomobîl çûn bo Mihabad bo dîdenî Pêşewa Qazî Mihemed.
Qedrî Cemîl Paşa duway hesanewe deçête dîdarî Pêşewa,le dîtinî Pêşewa zor xoşhal debê. Bo beyaniyekey ra be yekewe nanî nîwero dexon, basî wez'î Kurdan le Sûriye u Tirkiye deken.
Qedrî Beg le berdewamî gêranewey beserhatekan le Mihabad dête ser basî alay Kurdistan le katî komar da u ew alaye denasênê.
Qedrî Cemîl Paşa le Dozî Kurdistan da, bas deka duway rawêj u meslehet le gel Pêşewa Qazî Mihemed biryar deda bo pêwendî le gel Sovêtiyekan biçête Tewrêzê. Pêşewa deynêrête lay serokî nexoşxaney şûrewî le Tewrêz .Qedrî Cemîl Paşa delê nêwî ew dukturey lewê çawim pêy kewit webîrm naye, belam delê zor be germî pêşwazî lêkirdim u zorim le gel be mihebet bû. ew dukture debê Dr. Semedof serokî nexoşxaney şûrewî bûbê le Tewrêz ke core pêwendîkarêk buwe le nêwan Kurdekan u karbedestanî şûrewî da ,Wezîrî Hêzî Dêmokiratî Kurdistan Mihemed Husênî Seyfî Qazî le rojnamey Kurdistan da [ jimare 76 u 79 ] dû nûsrawey be Kurdî u Farsî sebaret be xizmetî Semedof be Kurdan bilaw kirduwetewe.
Qedrî Cemîl Paşa be Semedof delê pêy xoşe çawî be konsûlî şûrewî bikewê.Ew bo sibeynêy ew roje ra kosûl deybînê ,dawa le konsûl deka rêgay bidenê [vîzay bidenê] biçête serdanî Kurdekanî şûrewî le Ermenistan.Konsûl lêy depirsê gelo pasportî heye yan na? ewîş wulamî dedatewe belê heyetî u konsûl pêy delê ke waye debê karbedestanî êran be resmî agadar bikrên.Qedrî Beg le dilî xoy da delê emin be qaçax hatûm bo serdanî Cumhûrî Kurdistan u nakirê lay êraniyekan xom aşkira kem u îtir ew dawaye nahênêtewe gorê.
Qedrî Cemîl Paşa delê be ser yekewe nizîk hewtuwyek le Mihabad buwe.Nêwbiraw le kitêbekeyda deqî ew dawxuwazînameyey ke wekû nwênerî Partî Dêmokiratî Kurdî Sûriye, be îmzay Zinar Silopî pêşkêşî Pêşewa Qazî Mihemedî kirduwe bilaw kirduwetewe. Ew dawxuwazînameye tarîxî 21 Eylûl- î 1946 wate 21-î Sêptambirî 1946-î pêweye. Be wera derdekewê Qedrî Cemîl Paşa be îhtîmalî zor le nêwan 13 u 21-î Sêptambirî 1946 ,wate 21-î Xermanan ta 28-î Xermananî 1325-î Hetawî le Mihabad buwe.Cêy amaje pêkirdine ke rojnamey Kurdistan, organî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan u bilawkerewey bîrî komarî kurdistan le jimarey 92- î xoyda [Pêncşemo 11-î Rezberî 1325-î Hetawî / 5-î Oktobirî 1946 ] babetêkî sebaret be jiyan u têkoşanî siyasî Qedrî Cemîl Paşa le jêr serdêrî " Qedrî Beg Cemîl Paşa, piyawêkî Nîştmanperwerî Kurd" bilaw kirduwetewe, belam hîç basî serdan u seferî wî bo Mihabad naka u wêdeçê ew bêdengî lê rakirdine le mer hatinî bo Mihabad le ber barudoxî siyasî roj bûbê .
Qedrî Cemîl Paşa le katî serdanî le Tewrêz başwuru yekî [ daxwazîname] ruwew Stalîn be nwênerayetî Kurdî Tirkiye u Sûriye nûsîwe u dawiye be karbedistanî şûrewî le Tewrêz ke îmzay 20-î Eylûl wate 20-î Sêptambirî 1946-î pêweye.
Qedrî Cemîl Paşa alay Dewletî Cumhurî Kurdistan awa denasênê:
"Hukûmetî Cumhûriyetî Kurdistan le Sablax,ew alayey wa " Kurd Teşkîlatî Ictîma'iye Cem'iyetî" - ke le salî 1919 le Estenbûl pêk hatbû- wek alay resmî Kurdistan qebûl u ê'lan kirdibû, be hêndêk alugorewe pesindî kird bû.Be dewrî roje keda ke le nêwerast renge sipiyekey dabû, dû gule genim ke qelemêkyan de nêwan da bû u seryan degeyştewe yek u le sereweyan nûsrabû Dewletî Cumhurî Kurdistan " berçaw dekewit.
çend wêne lew seferey Qedrî Cemîl Paşa bo Mihabad u çawpêkewtinî le gel Pêşewa, Menafî Kerîmî , 'Ebdulrehmanî Zebîhî, Mela Mistefay Barzanî, Mistefa Xoşnaw u karbedestanî dîkey komar le zor kitêb u serçawey le mer mêjùy Komarî Kurdistan da çap kirawin.êsta be xoşiyewe renge bo carî yekem bê ke be pişt bestin be nûsînî Qedrî Beg xoy, rêkewtî helgirtinî wênekan sax debêtewe.

( kadri Cemil Pasa- Zinar Silopi-
( Doza Kurdistan)Kurdistan Davasi,
Beyrut 1969 lapere 170

Rêwresmî Rêjey Pêşmergey Hêzî Nawendî Be Fermandeyî Serpolî 2 Ibirahîmî Selah Le Beramber Pêşewa u Qedrî Beg [wêney 4]

Rêwresmî Rêjey Pêşmergey Hêzî Nawendî Be Fermandeyî Serpolî 2 Ibirahîmî Selah Le Beramber Pêşewa u Qedrî Beg [wêney 4]

Hoy ewey ke min delêm em wêneye le katî serdanî Qedrî Cemîl Paşa le Mihabad [13-2-î Sêptambirî 1946] gîrawe eweye ke 'Ebdulrehmanî Zebîhî heman cilubergî deber daye ke le wêney rojî 14-î Sêptambir da deybînîn.
Ewaney le wêne ke da denasrênewe: fermandey polî î Hêzî Nawendî Serpolî 2 Ibirahîmî Selah. Le nêw ewaneyda wa san debînin le lay çepewe Pêşewa Qazî Mihemed, Qedrî Cemîl Paşa [!], 'Ebdulrehmanî Zebîhî , hêndêk ewlawetir Mayor Ce'ferî Kerîmî mu'awînî Herbî Hêzî Dêmokiratî Kurdistan u Reşîdî Xusrewî. Tikaye yarmetî biken bo diyarî kirdin u sax kirdinewey boney helgîranî em wêneye.

Têbînî: em wêneye be sipasewe le dû serçawe: kitêbî "Jiyan u beserhatî 'Ebdulrehman Zebîhî, 'Elî kerîmî" u rêzdar Hesen Soran wergîrawe ke be daxewe zaniyarî serçawey duyem sebaret be boney helgîranî em wêneye ke delé î 2y Rêbendane rast niye.

Jeneral Mayor Mistefa Barzanî Fermandey Hêzî Barzaniyan [wêney 3]

Jeneral Mayor Mistefa Barzanî Fermandey Hêzî Barzaniyan [wêney 3]

Be berawurd kirdinî em wêneyey Jeneral Mayor Barzanî le gel wêney bekomelî pêşû cuwan derdekewê ke katî serdanî Qedrî Cemîl Paşa le Mihabad, le pêş yan be duway wênekey dîke da helgîrawe.

Têbînî: em wêneyeş be sipasewe le kitêbî Eagleton, serçawey pêşû wergîrawe

Serdanî Qedrî Cemîl Paşa Le Mihabad [wêney 2 ]

Serdanî Qedrî Cemîl Paşa Le Mihabad [wêney 2 ]

Qedrî Cemîl Paşa le nêwan 21 - 28 -î Xermananî 1325-î Hetawî/ 13 ta 21- î Sêptambrî 1946-î Zayinî serî le Mihabad dawe, lew wêneye da le gel Jeneral Mayor Mela Mistefay Barzanî u hêndêk le serkirde u fermandekanî Hêzî Barzanîyan deybînîn.
Le rastewe bo çep : 1. Nenasraw. 2. Mayor Xeyrula 'Ebdulkerîm,3. Qedrî Cemîl Paşa, nwênerî Hîzbî Dêmokiratî Kurdî Sûriye 4.Jeneral Mayor Mistefa Barzanî fermandey Hêzî Barzanîyan5. Serpolî 2 [podpolkovnîk] 'êzet 'Ebdul'ezîz,6. Enwer Dilsoz ,Nûser u berpirsî gumrik u dabeşkirdinî xorak le Nexede, 7. Serpolî 2 [ podpolkovnîk ] Mîrhac Ehmed, fermandey Likî 2-î Hêzî Barzaniyan,8. Nenasraw. Danîştûwekan le rastewe: Wehab Axay Mihemed 'Elî Axay Cundiyanî mu'awînî Likî 4-î Hêzî Barzaniyan, 9. Nenasraw

Têbînî : em wêneye be sipasewe le kitêbî William Eagleton " Komarî Kurdi Salî 1946,” çapî Oxford University Press, salî 1963" wergîrawe

Serdanî Qedrî Cemîl Paşa Le Mihabad

Serdanî Qedrî Cemîl Paşa Le Mihabad


Wek pêştir nûsîman ew wêneye zor wêdeçê rojî duwemî serdanî Qedrî Cemîl Paşa le Mihabad wate 22-î Xermananî 1325 /14-î Sêptambirî 1946 helgîrabê.

Rîzî yekem danîştuwan le rastewe bo çep :1Xelîlî Xusrewî serokî Karî Kurdistan,2. 'Ebdulrehmanî Zebîhî pişkin, nûserî Encumenî Rewabîtî Ferhengî êran - şûrewî, şo'bey Kurdistan u kadrî Komarî Kurdistan bo Pêwendî Dîplomatîk, 3. Qedrî Cemîl Paşa [ Zinar Silopî] nwênerî Hîzbî Dêmokiratî Kurdî Sûriye,4. Pêşewa Qazî Mihemed Reyis Cumhûrî Kurdistan,5. Xenî Xusrewî şardarî Mihabad, 6.? 7. Menafî Kerîmî endamî Komîtey Merkezî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan u Wezîrî Ferheng. Rawestawan le rastewe bo çep: 1. Podpolkovnîk Bekir 'Ebdulkerîm Hewêzî Fermandey Likî 3-î Hêzî Barzaniyan , 2. Rehmanî Uweysî ,Helsurawî Yeketî Cewananî Kurdistan , Kefîlî Idarey Karî Kurdistan, 3.? , 4.?, 5. Mistefay Sultaniyan endamî Komîtey Merkezî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan u endamî Destey Nwênerayetî Komarî Kurdistan bo wutûêj le gel Taran,6.? 7. 'Ezîzî Mensûrî Qazî efserî Komarî Kurdistan, 8. Wehabî Qazî reyisî îdarey Barberî Kurdistan,9.'Elî Xusrewî le ‌ kadre here helsûrawekanî hukûmetî Kurdistan,10. Mayor Mihemedemînî şerefî reyisî îdarey Texşayî Wezaretî Hêzî Kurdistan, 11.Dilşadî Resûlî endamî Komîtey Merkezî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistan, mu'awîn u bazresî kulî wezaretî 12.Reşîdî Xusrewî ,13. Muhendîs Mehmûdî Welîzade Wezîrî Keşawerzî Kurdistan,14. Podpolkovnîk Mistefa Xoşnaw fermande u serkirdey Hêzî Barzanîyan le Ehmedawa.

Têbînî : em nusxe lem wêneye be sipasewe le kitêbî: " Jiyan u Beserhatî 'Ebdulrehmanî Zebîhî" amade kirdinî 'Elî Kerîmî , wergîrawe

Nasandinî Qedrî Cemîl Paşa Le Layen Rojnamey "Kurdistan"ewe

Nasandinî Qedrî Cemîl Paşa Le Layen Rojnamey "Kurdistan"ewe "

Kurdistan,Jimare 92, Pêncşemo 11-î Rezberî 1325 /5-î Oktobrî 1946

Qedrî Beg Cemîl Paşa Piyawêkî Nîştmanperwerî KurdQedrî Beg Cemîl Paşa le binemalêkî zor gewerey Kurdî Diyarbekire.Ew binemale têgira destêkî balayan buwe le karubarî Kurdayetî da.Qedrî Beg le salî 1892-î Mîladî le şarî Diyarbekir ke yekêke le şaranî Kurdistanî Turkiya le dayik buwe. Le temenî 16 salî da bo xwêndin çote Estembul ke ew demî paytextî hikumetî 'Usmanî bû.çendêk le lîse ( medresey mutewesîte)y Estembul u dû salîş le medresey felahet da xwênduwiye. Le salî 1911 ye'nî le temenî 19 salîda Qedrî Beg debînê ke ew netewaney le jêr alay împiratoriyetî 'Usmanî da dejîn wekû 'Ereb , Ermenî,Arnawud (Albanî) xerîkn bo rizgarî xoyan têdekoşin u bo ew amance komel u ehzab teşkîl deden.Ewîş be rahnimayî derûnî pak u hestî mîllet perwerî degel çend muhesilêkî Kurdî dîke be rehberî u îrşadî Mamosta Xelîl Xeyalî Mutkî Komelî (Hêvî) yan saz kird. Amancî ew komele wekû le hemû kes aşkiraye serxistin u pêş xistinî karubarî netewey Kurd bû.Qedrî Beg le salî 1912- 1913 le şarî Lozan ke meşhûre xerîkî xwêndinî îlmî sosyolojî ( 'îlmî îctîma') u pêdagojî ( te'lîm u terbiyet) buwe, bewhaleş destî le fe'aliyet u koşişt bo rêgay necatî qewmekey hel negirtuwe u le gel dû amozay xoy Ekrem u şemsedîn u şexsêkî Babanî meşhûr be çayî u Selîm Dersîmî likêkî Komelî (Hêvî) yan le Lozan damezrand u destyan be nasandinî netewey Kurd kird be gelanî gîtî.Salî 1914 ceng dest pêkira, Qedrî Beg u awalekanî ke zaniyan hikumetî Swîs rabîtey xoy degel dewletî 'Usmanî qet' deka u hat u ço le ber şer pekî dekewê mecbûren geranewe Turkiya.Le Turkiya Qedrî Beg daxlî hêzî 'Usmanî bû, kira be efserî îhtîyat , çunkû arezuy bû biçête naw 'eşîretî Hemîdî [!] u le nêw ewanda xerîkî fe'aliyetî bé, le qismetî suware nîzamî 'Usmanî da xoy damezrand u çuwe naw ew 'eşîrete, belam çunkû lew kate da hestî nîştman perstî le nêw Kurdanda be taybetî le nêw ew 'eşîrete da zor kem bû u le layêkî dîkeşewe 'Usmaniyekan Kurdanyan be nawî dîn, cîhad u xeza helxeletandibû, koşiştî Qedrî Beg bê sûd bû, neytuwanî karêkî hênde be kelik encam bida.Duway ceng Qedrî Beg degel Duktur Fuwad u Babî Tujo ( wekîl Mihemed Efendî) Hîzbî Istîqlalî Kurdistan yan damezrand _ le salî 1921- 1922 şêx Mehmûd hikumetêkî Kurdî le 'êraq damezrandibû, le teref Hîzbî Istîqlalî Kurdistan Babî Tujo yan narde lay şêx Mehmûd bo rêk xistinî îrtîbat belam her wa bê netîce gerawe.Qedrî Beg degel merhûmî şêx Se'îd le 'eleyhî hikumetî Turkiya înqîlabî kirduwe.Wekû dezanin seranî ew înqîlabe le teref hikumetî Turkiya î'dam kiran,belam Qedrî Beg be 'amîlî zor semere u seyr le î'dam kiran rizgar buwe.Ekrem Begî amozay 15 sal hebs u xoşî bo Izmîr teb'îd kira, le salî 1926 da gerawe Diyarbekir, ema le ber sextgîrî u tengetaw kirdinî Turkekan xoy pê ranegîra u rùy kirde Sûriya u têkelî Komelî Xoybûn bû ke Memduh Selîm u cema'etêkî tirî Kurd le Sûriya sazyan kirdibû.Komelî Xoybûn teşkîlatêkî betînî le hêzî Ihsan Nûrî Paşa le Ararat da hebû u le salî 1930 ke Turkekan hestî bûnî ew komeleyan kird u bo têkdanî kewtine koşişt , Qedrî Beg le gel cema'etêkî hawbîrî xoy bo îltîhaq be Ihsan Nûrî u şer le gel Turk le Sûriya derkewtin u geyştine çiyakanî Mardîn belam, bê destelatî Kurd beramber hêzî be çekî Turk u yarmetî dewletekanî tir be Turk bûne hoy pîroz nebûnyan.Agirî şorişî Ararat kûjayewe u zoryan ke rizgar bûn rùyan kirde êran. Tenha le Sason le jêr emrî 'Ebdulrehman Axay 'elî Yonisî ta beynêk şorişî Kurdekan payedar bû. Qedrî Beg ke gerawe Sûriya, Feransewiyekan be qisey Turkan teb'îdiyan kird.Le paş geranewey bo şam dîtiyan karî aşkirayan pê nakirê le ber ewe kewtine kar kirdin be nihênî. Ke dîtiyan komelekanî Kurd le Turkiya u 'êraq u êran u Sûriya her yêkêk be arezû u îştîhay xoy kar dekat, be bê ewey rabîteyek u ya amancêkî muşterek le beynyan bibê hîzbêkyan damezrand bo yek kirdinî amanc u hewil u têkoşînî ew hemû komelane.Le paş ewey ke Hîzbî Dêmokiratî Kurdistanî êran damezra, hîzbekey xoyan le naw bird u yek ser îltîhaqî Hîzbî Dêmokiratî Kurdistanî êranyan kird.Herçend xizim u kesî Qedrî Beg hebûn le Diyarbekir, hemuyan le paş milk u mal musadere kirdin derbederî wulatan kirawn , u ewaney le Turkiyaş mawin her yêkî le şarêk îskanî îcbarî kirawin.Qedrî Beg le gel eweş ke le 'umrî 54 salî daye u sîhetî zor başe belam, le ber kwêrewerî u derdî serî hemû ser "

Têbînî: nûsraweke lêreda tewaw debê u wa derdekewê paşmawey le jimarey 93 yan jimarekanî duwatir da çap kirawe ke be daxewe ta êsta ew jimarane nedozrawnetewe.Bilêy lew jimaraneda basî serdanî Qedrî Cemîl Paşa le Mihabad nekirabê?