Firrokexaney Tewréz Yekşemo 8-i Banemerrî 1325/28-i Awrîlî 1946

Pêşewa wullamî çeplelêdanî cemawer dedatewe

Têbînî:em wéneye le fîlmêkî bellgeyî wergîrawe ke le layen Fîrqey Dêmokiratî Azerbaycanewe billaw kirawetewe u be zimanî Tirkî Azerbaycanî dengî weser xirawe.em fîlme dekirê le întirnêt da bibîndrê.

Firrokexaney Tewréz Yekşemo 8-i Banemerrî 1325/28-i Awrîlî 1946

<>
Le rastewe bo çep:Selamulay cawîd,Mîrza 'Elî şebusterî,Pêşewa Qazî Mihemed, Mîr Ce'ferî Pîşewerî wek le wêneke da debîn seranî Hukûmetî nîştimanî Azerbaycan be ceplle lêdan pêşwazî le wutarekey pêşewa deken.

Têbînî:em wêneye be sipasewe le kitêbî:"Esraré muhakemeyé Qazî Muhemed we yaranş, girdawerî we tercumé: Kohemed Réza Seîf Qazî" wergîrawe, bellam zanyarî le merr boney hellgîranî wêneke lew serçaweyeda durust niye

Firrokexaney Tewréz Yekşemo 8-i Banemerrî 1325/28-i Awrîlî 1946

Em wêneyeş her le berré kirdinî Pîşwerî u destey nwêneran hellgîrawe.Firokexaney Tewréz, Dùşemo 9-i Banemerrî 1325/éç-i Awrîlî 1946.
Le rastewe boçep:Di bergî efserî da: Ce'ferî Kawîyan,Dr.Selamullay Cawîd,Mîrza'Elî şebusterî serokî Meclîsî Neteweyî Azerbaycan, Pêşewa Qazî Mihemed le katî wutar dan da,MîrCe'ferî pîşewerî,serokwezîrî hukûmetî neteweyî Azerbaycan,Nûsretullay Cehanşahlû,cêgirî pîşewerî de bergî nîzamîda.

Wutarî Pêşewa:
"Emin zor be daxewem le ber ewey zimanî azerbaycanî baş nazanim,lew helumerce naske da derfetî ewem niye bew zimane boçûnekanim bilêm.êsta ke cenabî axay Pîşewerî be nwênerayetî netewey Azerbaycan deçête Taranê,pêmxoşe rabigeyénim‌berêzyan her nwênerî gelî Azerbaycan niye bellkû nwênerî netewey Kurdîşe(çepllelêdan u hurya kêşan).Emro gelî Azerbaycan u gelî Kurd le nêw xoyanda yeketiyekî pitewyan damezrawnduwe u ew yeketiye derfetyan pê deda be lêweşawîyewe bergirî le mafî yektirî biken.
lew pêwendiye da êmeş legell em desteye be nwênerayetî gelî Kurd dû nwêner axay Mihemed Husên Xanî Seyfî Qazî u axay Sedrî Qazî denêrîne Taranê.Ew nwênerane le layen êmewe deçne ewê u netewekeman dawxwazî berpirsyaretîyan lê deka.Ewan debê be şêweyek bigerênewe êre ke hem rêz u hurmetî mîlet berew lay xoyan rakêşn u hem le mêjûş da nêwêkî gewre bo xoyan wedest bihênin.
Emin le ber kemî kat kotayî dehênim be qisekanim u dawatan lêdekem bo sillametî nwênere xoşewîstekaniman le hura den(dengî hura u çeplle u beşînewey be hezaran deste gull).


Em wéneye le jimarey 190-i Rojnamey Azerbaycan(5-i May 1946)da çap kirawe u le binî nùsrawe: le katî çùnî nwérekanî Azerbaycan bo Taran le Firrokexane péşeway be hurmetî gelî Kurd cenabî axay Qazî Mihemed le hallî nutiq kirdin da


Têbînî :Em wêneye carî yekem le jimare 7-i rojnamey "Hîwa", 30 June 1979 wekù " Wéney Méjùyi" billaw kirawetewe şerhî boney hellgîranî wénekeş be farsî u be durustî nùsrawe."Hîwa" le sallanî 1979-1980 le layen " komelley Kurdekanî Danîştùy Taran"derdeçû.

Seferî Destey Nwênerayetî Azerbaycan u Kurdistan bo Taran

Seferî destey nwênerayetî Azerbaycan u Kurdistan bo Taran
bo wutûêj legell dewletî nêwendî u kabîney Ehmedî Qewamulseltene
Yekşemo 8-î Banemerrî 1325-î hetawî/ 28-î Awrîlî 1946-î Zayinî

Le katî seferî Mîr Ce'ferî Pîşewerî Serokwezîrî Hukûmetî nîştmanî Azerbaycan u destey nwênerayetî Azerbaycan u Kurdistan bo Taran,Pêşewa Qazî Mihemed le Tewrêz buwe u le firrokexaney Tewrêz Pîşewerî u hawrréyanî berrê kirduwe.Be pêy nûsraweyek ke le jêr sernûsî " Teyare mîdanînda "le jimarey 185-î rojnamey Azerbaycan organî Fîrqey Dêmokiratî Azerbaycan da billaw buwetewe (Dûşemo 9-î Banemerrî 1325-î hetawî/ 29-î awrîlî 1946)lew rêwresme da hem Pêşewa Qazî Mihemed u hem Mîr Ce'ferî Pîşewerî serokwezîrî Azerbaycan qiseyan kirduwe.
Rojnamey Azerbaycan wutekanî Pêşewa Qazî Mihemedî bem şêweye bimlaw kirduwetewe:

.... duwaye axay şebusterî raygeyand:derfetî qise kirdin dedrê be rêberî gewre u pêşeway bira Kurdekanman cenabî Qazî Mihemed.
Axay Qazî Mihemed de naw çeplle u her bijî amadebuwan da destî be qisekanî kird u gutî: "Emin zor be daxewem le ber ewey zimanî azerbaycanî baş nazanim,lew helumerce naske da derfetî ewem niye bew zimane boçûnekanim bilêm.êsta ke cenabî axay Pîşewerî be nwênerayetî netewey Azerbaycan deçête Taranê,pêmxoşe rabigeyénim‌berêzyan her nwênerî gelî Azerbaycan niye bellkû nwênerî netewey Kurdîşe(çepllelêdan u hurya kêşan).Emro gelî Azerbaycan u gelî Kurd le nêw xoyanda yeketiyekî pitewyan damezrawnduwe u ew yeketiye derfetyan pê deda be lêweşawîyewe bergirî le mafî yektirî biken.
lew pêwendiye da êmeş legell em desteye be nwênerayetî gelî Kurd dû nwêner axay Mihemed Husên Xanî Seyfî Qazî u axay Sedrî Qazî denêrîne Taranê.Ew nwênerane le layen êmewe deçne ewê u netewekeman dawxwazî berpirsyaretîyan lê deka.Ewan debê be şêweyek bigerênewe êre ke hem rêz u hurmetî mîlet berew lay xoyan rakêşn u hem le mêjûş da nêwêkî gewre bo xoyan wedest bihênin.
Emin le ber kemî kat kotayî dehênim be qisekanim u dawatan lêdekem bo sillametî nwênere xoşewîstekaniman le hura den (dengî hura u çeplle u beşînewey be hezaran deste gull).

Mîr Ce'ferî Pîşewerî lew rêwresme da wek duwayîn kes qise deka u le beşî kotayî wutarekey da dellê:
" Babetêkî dîkey girîngîş heye ke le ruwangey desteberî binaxey azadiyekeman,abûrî, bîr u ra u îdealewe u lew rêbazane da yekêk le mesele here girîngekanî êmeye.Ewîş birîtiye lew yeketî u yekayetiyey ke le nêwan ême u bira Kurdekaniman da heye. Hetaku êsta siyasetî koneperstane hewllyan deda‌ dûberekî bixene naw ew dû mîlete necîbe,îdî ew dûberekiye nemawe,birayanî Kurdman be sernêzekanî xoyan sinûrekanî ême deparêzin u êmeş sinûrekanî ewan deparêzîn.Ew dû neteweye eger deyanewê bijîn u bimêninewe,debê yek bigrin.Binçîney serkewtinî ême be yeketî ew dû neteweye bestirawetewe.Axay Mihemedî Qazî Pêşeway gelî Kurd êsta yek le billîmetekanî wullatanî Rojhellat e,berêzîşyan lew rastiye têgeyştûn.ême le dahatû da dest le destî yektirî da netewey Kurd u gelî Azerbaycan ke be sallan sûkayetiyan pê kirawe u çewsêndirawnetewe be tewawî azad dekeyn (çeplle lêdan u huriya kêşan)
bijî gelî Azerbaycan!
bijî azadî! (çeplle lêdan u beşînewey deste gull)‌

Le rastewebo çep nefey duwem le bergî nîzamîda, jeneral Kebîrî le berpirsanî Azerbaycan le Meraxe,be duway sê yayekanda,Mîr Ce'ferî Pîşewerî Serokwezîrî Hukûmetî neteweyî Azerbaycan de bergî nîzamî da,Mîrza 'Elî şebusterî serokî Meclîsî Neteweyî Azerbaycan,Pêşewa Qazî Mihemed reys cumhûrî Kurdistan, jeneral mayor Mihemed Husênî Seyfî Qazî wezîrî cengî komarî kurdistan u endamî destey nwénerayetî Azerbaycan-Kurdistan.

Têbînî:Em wêneye be sipasewe le kitêbî "asrar muhakméméyé Qazî Muhemed we Yaraneş , girdawerî we tercume: Muhemed Réza Seîf Qazî" wergîrawe.

Pêşmergeyekî Serdemî Komar

pêşmergeyekî komarî kurdistan

Têbînî: em uwêneye be spasewe le gowarî ' Time' 15-î Awrîlî 1991' wergîrawe

'Be Munasebetî Cêjnî Mangî Mê' nûsînî Haşimî Xelîlzade

Haşimî Xelîlzade Endamî Defterî Wezaretî Hêzî Kurdistan u le Nûseranî Rojnamey Kurdistan

Rojnamey Kurdistan, jimarey 43, şemo 14-î Banemerrî 1325 [î Hetawî] / 4-î Mey 1946-î Zayînî

Be Munasebetî Cêjnî Mangî Mê

Haşimî Xelîlzade


Birayanî Xoşewîst! Cûtyaran u Kirêkaranî Azîz! rojtan baş, cêjinetan pîroz!

êwe u ême ke ewro le şarî azad u cuwanî Mehabad, lew sahe muqedesey Yaney Ferhengî Sowêt u Kurd be şadî u xoşhallî le dewruberî yektir weko bûyn u gwê bo qisey yektir radegirîn,rojêkî zor gewre u be şewkete ewro,rojêk u satêkî zor be nirxe ke qellem u ziban le tarîfî be tewawî lall u kule؛ çunkû lew roje da buwe înqîlab u qiyam bo duwayî dan be jînî hetîwbar u hejarî cûtyaran u kirêkaran dest pêkirawe u lew roje bew lawe bûwe ke qalibî bê ruhî ewan le dest u çingallî burjuwazî u kapîtalîstekan (şaristanî u sermayedar) rizgarî hatûwe u wek ballindeyêkî le qefes berella bûwe u le asimanî jîn u gerrîn u firrîn hatûn u lew layeşewe be corêk le bend u kot, le 'ebdayetî 'ebdî be tema' u zallim (şêxî Se'dî fermûyetî: ' çéşmê tengê merdê donyadar ra / ya qenae't por koned ya xakê kûr' ) berella u xellas bûn ke ber le 'îbadetî xuda u xizmetî nîştiman fikr u zîkrêkî dîkeyan niye. çunkû be hoy înqîlabî mangî "mê" şalûde u esasêkî wayan damezrandûwe ke le dest renc u meynetî xoyan behreyêkî wayan dest dekewê ke hejarî u rût u qûtî u birsiyayetî le naw mall u mindalle cuwanekanyan nemawe,jînyan rêk u pêk u be gwêrey qanûnî dêmokirasî ye.Quwey tewlîdyan kem ya zor 'ayd be xoyane u kesî tir,yanî nef'î 'umûmî bo mesalhî 'umûmî serif dekrê.
Kirêkaran u cûtyaranî xoşewîst rûy qisem le êweye çak wurd binewe u gwê ragirin;
ewro yanî Hewelî mangî " Mê" ke le tewawî dinya da zehmetkêş u kirêkar u rencber be cêjnî degrin, boye ye ke bîrêkî le rojigarî pêşûy birayanî şehîdî xoyan ke bo rizgarî tebeqey karger xwênyan rijanduwe we legell sermayedar u xawen karxanecate xwên mijekan berberekaniyan kirduwe,bikenewe.çunkû 59 sall lemew pêş yanî le sallî 1867-î Mîladî Mesih da kirêkaranî şarî şîkago bo wergirtinî heqî xoyan kobûnewe u qiyamyan be pêçewaney kardarekanî bilewez bepa kird u pare nimayişatêkiyan bo daway heqî meşrû'î xoyan becê hêna,belam "leadrî" karxane u sermayedare be zebiruzengekan bo ewey be mezlûm kuşî tebeqey karger le ber xatirî zig zilî xoyan îdame biden,pûllyan be ajan u polîs da ke lîbasî mexfî kargerî deber biken u bomî destî be dizî helgirn u daxlî naw komemllî kirêkaran bibin u karêkî wa biken îdî'ay meşrû'î ew rencbere hejarane be naheq cîlwe biden u bibne ba'îsî le beyn çûnî ewan.
Belê waşyan kird,yanî polîs u ajane muzdûrekan be lîbasî kargerî le naw komellî kirêkaran çend daneyekyan bombî destî hawîşte naw polîsî întîzamatî şarî, we polîsî întîzamat ke le hewellewe be hoy tetmî'î sahêb karxanan u pûldaran amadey dîfa' kirabûn,ew kargere bêçaraneyan we ber regbarî muselsel da u çend hezar kesyan lê kuştin.Belam xuda raste u rastî lê xoş dê.xuday gewre u be ruhim, xuday komeg u piştîwanî hejar u hetîwan karêkî way kird ke ew polîsaney be mallî dunya u pare bo cîlwedanî " heq be naheq" hellyan xelletandibûn u bûne ba'îsî xwên rêjî u kuştarî cûtêr u sepan u kirêkaran,le paş maweyekî kem hatin u le dadgay 'umûmî da sîrrî dîktatoraney sermayedar u sahêb karxananyan faş u billaw kirdewe (yarrebî xudaye her kes le netewey Kurd bo pûl u tema'î meqamî bê cê helldexeletê u debête ba'îsî têkdanî meramî dêmokrasî u azadî Kurdistanî gewre,nîfaq u birakujî werêdexat de hewel wehle da yarmetî nedey u belkû bo rêgay rast u nîştimanperwerî hîdayetî bikey u eger her dest hellnegirê xudaye zelîl u rûrreşî dunya u qiyametî bikey " înşaalla") be hoy ew kare ewelen bûne ba'îsî rizgarî ew 'îdey ke le hebs da le jêr zincîr u bend u kotî yexsîrî da denallan u lem layeşewe bûne ba'îsî ewe ke kirêkar be hîç lewnêkî dest le heqî meşrû'î xoy hell negirê.
Ewe bû ke hemû kirêkarî dunya le xewî xefllet raperrîn u be çekî têgeyiştin ke debê wek zincîrî polla le qedî yektir hallên u le çarerreşî yektir da şerîk bin,heta be awat u arezûy xoyan ke rizgarî le berdegî u bendegî ye bigen.
Le netîcey ew bîre xawêneda le sallî 1889 le kongirey beynelmîlelî da kirêkaranî sosiyalîst tesmîmyan girt ke hemû sallê hewellî Mê ke rojî bê gunahî u heq wederxistinî kirêkaranî mezlûmî şîkagoye bûwe,le tewawî dunya da cêjin u şadimanî bigrin,heta hestî tolle estandin le sermayedaranî bilewez ziyatir we coş u xiroş bêt.
ewa êmeş wek ewan cêjinman girtûwe we demanewê kurr u kiç u jin u jiyanî henase sardîman wek dunyaî dêmokrasî lê bêt. Bîr u hêzî xoman bo deskewtinêkî jiyanî be namûs u berehet amade dekeyn u bo mile legell ewaney ke meramî Italiyay faşîst u Hîtlêrî Nazîyan le ser da heye wek şêrî jiyan rawestawîn u hîwa darîn be hoy birayetî u yeketî u zanist u piştîwanî xuda u qanûnî dêmokrasî êmeş wek kirêkaranî tewawî dunya be tayebetî wekû îtîhadî cemahîrî şûrewî ke lepaş înqîlabî sallî 1917 be wesîley xo depênawnanî m'elîmêkî heq perst u lagîrî kirêkaranî wek "Lênîn" le dest Tezar u sahêb karxane xwên mijekan rehayan hat,her debê êmeş le dest îstî'mar u îstîsmar rehayman bêt (înşaalla).
Le duwayî da hemû kes her le dewllemend u feqîr, gewre u çûk ewey bizanê tebeqey karger ke bo serngûnî legell îstî'mar u îstîsmar berberekanî dekat,be tenyayî qazancî xoyan le ber çaw negirtuwe,belkû bo saziman u teşkîlatêkî taze u nwê tewawî beşer, xo depênaw denê u fîdakarî dekat, heta lew dunya berîn u dirêje da le naw komelî
(camî'e) beşerî zallim u mezlûm, îstîsmarker u îstîsmarkiraw nemênêtewe; u hîç qisey têda niye bo ew bîre çake be tayebetî ewaney ke esîrî destî îstî'mar u îstîsmarin bo teşkîl u damezranî ew camî'ey dêmokrasî sahêb nef' u beşin.
bijî babî hejaran u kirêkaran marşalîsmûs Stalîn.
Bijî pêşeway berz u siyasetmedarî Kurdistanî mezin cenabî Qazî Mihemed.


Namey Haşmî Xelîlzade bo jeneral mayor Hemereşîd xanî Qadir Xanzade fermandey Hêzî Bokan u Menteqey

Têbînî : wêney Haşmî Xelîlzade u hawrêyanî le serubendî endametî le Jêkaf da lesallî 1944 le Tewrêz hell gîrawe u be sipasewe le kitêbî : " Beserhatî 'Ebdulrehmanî Zebîhî, le amade kirdinî 'Elî Kerîmî" wergîrawe. Em wêneyeman pêştirîş bilaw kirdibuwewe. Belgekeş le bergî yekemî 'Dewlletî Cumhûrî Kurdistan, name u dokumênt, Mehmud Mela 'êzzet" wergîrawe.

Mihemedî Feyzulabegî le pêşmergekanî Komarî Kurdistan

Mihemedî Feyzulabegî nasraw be Heme Xanî Babexan Begî Qarewa çkole le pêşmergekanî Komarî Kurdistan